Hiện T́nh Đất Nước và Bài Toán Dân Chủ Hóa

Nguyễn Gia Kiểng (Pháp quốc)
LTS: Ngày 20 tháng 9 năm 1998 vừa qua, Liên Minh Dân Chủ Việt Nam Liên Khu Bộ Âu Châu và Câu Lạc Bộ Thân Hữu Thông Luận đă phối hợp tổ chức một ngày hội thảo tại Paris với sự tham dự của trên 120 người trong đó có nhiều anh em trước đây ở Nga và Đông Âu. Đặc biệt trong ngày hội thảo này phần lớn các thuyết tŕnh viên thuộc giới trẻ. Ông Nguyễn Gia Kiểng thuộc nhóm Thông Luận tŕnh bày dề tài Hiện Tŕnh Đất Nước và Bài Toán Dân Chủ Hóa.
Thật là một hân hạnh cho tôi được nói chuyện cùng với những thuyết tŕnh viên trẻ.
Tôi vẫn luôn luôn t́m cơ hội để làm việc với họ, trao đổi với họ, khuyến khích họ, đấu tranh bên cạnh họ. Tôi t́m tuổi trẻ như t́m một bảo hiểm cho một thắng lợi. Tôi tin rằng có sự tham gia của tuổi trẻ th́ cuộc vận động dân chủ chắc chắn sẽ thắng lợi, và ngay cả nếu không may nó không thành công ngay trong cuộc đời hoạt động của ḿnh th́ cũng sẽ thànnh công sau này, và khi nhữn bạn trẻ dân chủ này cầm quyền th́ ít ra ḿnh cũng sẽ được cai trị một cách hợp lư.
Uất hận lớn nhất của đời tôi là sinh ra trong một đất nước bị trị một cách vô lư. Sự vô lư bắt đầu vào lúc dân tộc trong một cơn mê sảng đă để một số người áp đặt một lô-gích nghịch thường theo đó cá nhân phải hoàn toàn thoái vị trước tập thể và mục đích chung không phải là phục vụ con người mà là để xây dựng một chế độ và một chủ nghĩa. kể từ đó chỉ c̣n một chân lư: Chân lư của đảng và đàng sau đảng là cơ chế của đảng. Mọi giá trị đều thay đổi. Một hành động không c̣n là đúng hay sai, có lợi hay có hại, mà là thuận hay nghịch với đường lối của đảng, phù hợp với quyết định của cơ chế. Sự thưởng phạt không theo tiêu chuẩn lương thiện hay gian trá, giỏi hay dở, có công hay có tội, mà theo tiêu chuẩn cách mạng hay phản động, theo đảng hay chống đảng. Cái lo-gích đó đă dẫn ra pháp trường hay vào nhà tù biết bao nhiêu người có trí tuệ và đạo đức và đưa lên đỉnh cao quyền lực những người như Lê Đức Thọ, Trần Quốc Hoàn, Lê Đức Anh, Đỗ Mười. Chế độ Cộng Sản nên được coi trước hết như một cơn mê sảng của đất nước và cuộc đấu tranh cho dân chủ chính là để chấm dứt cơn mê đó và tái lập lư trí và sự sáng suốt. Tôi vẫn thường được bạn bè coi là một người lạc quan. Không biết đó là khen hay chê, nhưng tôi lạc quan không phải v́ không chịu nh́n thẳng vào sự thực, mà sự thực đem lại cho tôi nhiều thất vọng hơn là lư do để thỏa măn. Tôi có vẻ lạc quan dưới mắt nhiều người là v́ luôn luôn cố gắng nh́n ra và nhấn mạnh những yếu tố thuận lợi có thể vận dụng cho một cuộc đấu tranh v́ dân chủ. Tôi lạc quan cũng v́ tin rằng cuộc đấu tranh v́ dân chủ mà ḿnh theo đuổi là đúng và thế nào rồi cũng thắng lợi v́ nó phù hợp với nguyện vọng của nhân dân Việt Nam và được sự chuyên chở của trào lưu tiến hóa của thế giới, như vậy dù thế nào đi nữa, cố gắng của ḿnh cũng có ích. Từ nhiều năm qua tôi đă sống và làm việc với niềm tin ấy dù thật ra, ngoại trừ trong những năm 1988, 1989 và 1990, vào lúc cả khối cộng sản sụp đổ, tôi không thấy khả năng thắng lợi mau chóng.
Nhưng từ gần hai năm nay, nhiều biến cố và sự kiện đă đem lại cho tôi một niềm tin thầm kín và càng ngày càng mạnh rằng đất nước đă đến lúc sắp thay đổi lớn và cuộc vận động dân chủ sắp có cơ may thắng lợi.
Đến đây tôi xin đi vào chủ đề của cuộc thảo luận mà tôi được hân hạnh dẫn nhập, nghĩa là hiện t́nh đất nước.
Đại Hội 8 của đảng cộng sản tháng 6 năm 1996 đă là một bước ngoặt lớn. Mùa Xuân 1988 nước ta bị đói nặng, nhất là tại miền Bắc, buộc đảng cộng sản phải thay đổi chính sách. Những thay đổi do chuyển hóa về kinh tế thị trường đă khiến hoạt động kinh tế khởI sắc và đời sống của một phần dân chúng được cải thiện đáng kể nhưng đồng thời cũng đe dọa độc quyền của đảng cộng sản. Một bộ phận đáng kể dân chúng đă được giải tỏa khỏi sự kiềm tỏa vật chất của đảng Cộng Sản, tạo ra một giới trung lưu mới, vừa không cần sống nhờ sự bao cấp của đảng vừa mâu thuẫn quyền lợI đối với đảng.
Kinh tế thị trường càng phát triển càng phơi bày những sai trái của chủ nghĩa Mac-Lênin và cách quản lư của đảng, tạo ra những tranh căi và mâu thuẫn ngay trong nội bộ đảng, chưa kể một hậu quả khác của kinh tế thị trường là sự chia rẽ trầm trọng trong nội bộ đảng do tranh giành quyền lợi.
Chúng ta đều biết đă có tranh chấp gay go trong nội bộ đảng Cộng Sản ở mức độ cao trước đại hội 8 và khuynh hướng xiết lại đă thắng. Đảng Cộng Sản đă quyết định xiết lại. Lần đầu tiên một đảng cầm quyền tri t́nh và cố ư lấy một quyết định có hại cho đất nước v́ quyền lợi của riêng ḿnh. Nếu phải nhận định thật ngắn gọn về đại hội 8 của đảng Cộng Sản th́ ta phải gọi nó là một đại hội phản quốc.
Không những phản quốc mà c̣n thiển cận, bởi v́ hậu quả của quyết định này là đất nước lâm vào khủng hoảng và chính đảng Cộng Sản cũng chao dảo nặng. Đầu tư khựng lại từ ngay trước đại hội 8: trong 11 tháng đầu năm 1996, đầu tư đă giảm 50% so với cùng thời kỳ năm 1995, thế quân b́nh đă chỉ thực hiện được - trên giấy tờ - sau khi 50% dự án được chấp nhận vội vă vào tháng 12/96. Việt Nam đă đi vào khủng hoảng trước các nước Đông Nam Á. Năm 1997, đầu tư giảm gần 50% so với 1996 C̣n năm 1998? Chưa có số liệu nhưng chắc chắn là rất bi đát. Không những thế nhiều công ty đang hoạt động tại Việt Nam c̣n lấy quyết định rút đi.
Báo chí đă nói nhiều vụ tám chi nhánh ngân hàng Đại Hàn ngưng hoạt động, hay sự kiện 30 công ty ngoại quốc khác tuyên bố rút khỏi Việt Nam trong hai tháng 7 và 8 năm 1998. Nhưng đó chỉ là những trường hợp điển h́nh. Các nước Châu Á, chiếm trên 60% tổng số đầu tư tại Việt Nam, không c̣n tiền để đầu tư nữa, nhưng đă thất vọng từ lâu v́ chính sách của nhà cầm quyền Việt Nam. Cuộc khủng hoảng tại Châu Á thực ra chỉ làm tăng tốc độ một phong trào triệt thoái khỏi Việt Nam đă bắt đầu từ cuối năm 1995. Tác dụng thực sự mới của nó là một sự sụp đổ ư thức hệ, các "giá trị Châu Á" mà đảng Cộng Sản thường viện dẫn để biện minh cho chế độ độc tài đă trở thành lố bịch.
C̣n các nhà đầu tư Mỹ và Châu Âu? Họ rút về nước họ hoặc hướng về các thị trường khác. Các nước và định chế tài trợ cho Việt Nam đă họp hồi tháng 6 vừa qua tại Huế. Họ khuyến cáo: Cải tổ hệ thống ngân hàng, giải tỏa thông tin, giảm thiểu vai tṛ của nhà nước, giải tư các xí nghiệp quốc doanh. Trọng lượng của những đ̣i hỏi này là khoản tài trợ 2400 triệu Mỹ kim mỗi năm, chỉ dùng được một phần nhỏ từ năm 1994 đến nay v́ Hà Nội cảm thấy khối lượng đầu tư đủ để không cần tới khoản tài trợ có điều kiện này. Nhưng lần này Hà Nội đă cam kết thực hiện các khuyến cáo và chắc phải thực hiện v́ t́nh h́nh bi đát: Ngân hàng trong t́nh trạng phá sản khách quan, sản xuất đ́nh trệ, xuất khẩu suy sụp, đồng bạc Việt Nam đă mất giá, trong khi hạn hán đe dọa đói nặng tại nhiều nơi, nhất là miền Trung.
Mới đây tôi có đă dịp nói chuyện với nhiều thân hữu về thăm nhà trong mùa hè vừa qua. Họ đều nói rằng có thêm nhiều nhà mới, nhưng cũng có nhiều công tŕnh xây dựng bị bỏ dở và cũng có thêm nhiều người ăn mày so với hè năm trước. Cách đây một tuần lễ tôi cũng nói chuyện khá lâu với một doanh nhân từ Pháp về Việt Nam kinh doanh trong gần 10 năm. Anh ấy cho biết hiện nay không có một doanh nhân nào dù Việt Nam hay ngoại quốc, làm ăn có lời. Và cả 31 người từ Pháp về, kể cả anh ta, đưu đă phá sản hoàn toàn. Lúc này hy vọng cuối cùng của anh ấy chỉ giản dị là bán được căn nhà cuối cùng tại Sài G̣n, dù là lỗ nặng, để trở về Pháp.
Hôm qua tôi vừa nói chuyện điện thoại với một người bạn tại Hà Nội. Anh bạn cho biết hăng của anh sắp đóng cửa, mọi hoạt động kinh tế đều suy sụp, riêng chợ Đồng Xuân, đầu mối phân phối hàng hóa của Hà Nội và vùng lân cận, th́ một nửa số sạp đă bỏ trống trong khi hai năm về trước phải có thế lực lắm mới sang được một sạp 2 mét vuông với giá 50 triệu đồng. Dân chúng đă hết sợ. Bằng cớ Việt Nam đă khủng hoảng trước các nước trong vùng là sự nổi dậy của nhân dân Thái B́nh đầu hè 1997. Báo chí trong nước cũng loan tin rằng trong năm 1997 đă có gần 100 vụ "mâu thuẫn" riêng tại một tỉnh Hà Bắc, và hàng trăn vụ đụng độ giữa chính quyền và dân chúng khác đă xảy ra tại miền Trung. Bản phúc tŕnh của ông Nguyễn Tương, Viện Trưởng Xă Hội Học nói rằng Thái B́nh chỉ là trường hợp điển h́nh, những ǵ xảy ra ở đây cũng có thể xảy ra ở các nơi khác, chính quyền hầu như đă tan ră tại nhiều địa phương, và nguyên nhân chính là chế độ độc tài toàn trị.
Chống đối chính trị gia tăng. Sau Nguyễn Thanh Giang, Trần Độ, Hoàng Hữu Nhân, Hoàng Minh Chính v.v... đến lượt các cán bộ trung cấp cũng công khai lên tiếng phê phán chính sách của đảng và nhà nước. Đáng lưu ư hơn là đă xuất hiện những tranh đấu có phối hợp, như nhóm 11 người lên án ông Phạm Thế Duyệt, nhóm 10 người lên tiếng ủng hộ ông Trần Độ. Tuổi trẻ cũng đă bắt đầu đứng dậy, cụ thể là một nhóm thanh niên đă phát hành tờ báo Thao Thức được hưởng ứng khá mạnh.
Đảng Cộng Sản biểu lộ những dấu hiệu rối loạn rơ rệt.
Ngày 2-5-1998 ông Lê Khả Phiêu họp báo truyền h́nh tuyên bố hoạt động kinh tế vẫn khả quan, mức tăng trưởng kinh tế của năm 1998 sẽ là 8,7% để rồi hơn một tháng sau, ngày 15-6-98 ông Phan Văn Khải tuyên bố rằng kinh tế Việt Nam đang gặp khó khăn lớn và tỷ lệ tăng trưởng sẽ chỉ 6%, và sau đó nhiều chuyên viên nhà nước lại nói rằng kinh tế Việt Nam đang suy thoái.
Hội nghị Trung Ương Đảng họp trong trung tuần tháng 7 vừa qua đă bế mạc với một bản đúc kết chấm dứt bằng lời kêu gọi cố gắng "tạo đà" hoàn tất kế hoạch 1996 - 2000, chỉ mới "tạo đà" trong khi đă đi qua nửa đường! Khi hội nghị đặt ra vấn đề bản sắc dân tộc th́ phải hiểu rằng đảng Cộng Sản đang hoảng về bản sắc và chổ đứng của chính ḿnh.
Thông cáo của hội nghị không c̣n nói chống diễn biến ḥa b́nh nữa, phải chăng đảng Cộng Sản đă nhận ra là không thể ngoan cố măi được? Và khi họ kêu gọi phát huy nội lực th́ ta phải hiểu rằng họ đă thấy là không c̣n hy vọng sống nhờ đầu tư nước ngoài nữa.
Nhân dịp 2/9 chế độ đă tuyên bố phóng thích 5219 tù nhân, trong đó có 14 tù nhân chính trị. Đảng Cộng Sản cũng vừa tuyên bố sẽ phóng thích thêm một số tù nhân khác trước cuối năm nay. Đây chỉ là sự nhượng bộ trước áp lực quốc tế vốn đă rất mạnh mà đảng Cộng sản biết rằng sẽ c̣n gay gắt hơn nhiều trong ba tháng cuối năm 1998, nhân dịp kỷ niệm 50 năm bản Tuyên Ngôn Quốc Tế Nhân Quyền, nhưng dầu sao đây cũng là một sự kiện tích cực chứng tỏ rằng từ nay sự hung bạo không thể tận dụng được nữa.
T́nh trạng khủng hoảng này sẽ làm suy yếu nhóm Lê Khả Phiêu v́ họ là tiêu biểu cho khuynh hướng xiết lại. Sẽ có sóng gió trong nội bộ đảng.
Đảng Cộng Sản sẽ làm ǵ? Tất cả đều là tiến thoái lưỡng nan.
Trước chống đối gia tăng muốn duy tŕ chế độ độc tài toàn trị th́ phải đàn áp nhưng lại không thể đàn áp nữa v́ đàn áp không c̣n giải quyết được ǵ. Vừa mới phóng thích một số tù nhân chính trị không lẽ lại bắt lại một số tù chính trị khác, vả lại những án tù 2 hoặc 3 năm đối với những người đối lập dân chủ ôn ḥa không c̣n gây kinh hoàng cho ai nữa.
Không c̣n trông đợi ơn đầu tư nước ngoài th́ phải phát huy nội lực dân tộc, nhưng muốn phát huy nội lực th́ phải cởi trói, mà cởi trói là chắc chắn là rất nguy hiểm. Tương quan giữa đảng Cộng Sản và dân chúng Việt Nam là tương quan giữa kẻ khống chế và nạn nhân. Kẻ khống chế trói nạn nhân v́ sợ rằng nếu cởi trói sẽ bị đánh trả. Nay trong hoàn cảnh nguy ngập kẻ khống chế cần tới nạn nhân và phải cởi trói cho nạn nhân, như vậy anh ta phải thay đổi tương quan giữa đôi bên nếu không muốn bị đánh.
Chính quyền Cộng Sản lúc này rất cần các quốc gia và định chế ân nhân nên phải cải tổ theo các khuyến cáo, nhưng mặt khác cải tổ cũng không ổn v́ tất cả những cải tổ đó đều đe dọa độc quyền của đảng. Họ bắt buộc phải giải tư các xí nghiệp quốc doanh v́ các xí nghiệp nầy đều thua lỗ và ngân sách không c̣n để tiếp tục bao cấp, nhưng giải tư cũng không được v́ như thế sẽ tăng thêm vài trăm ngàn người cho đạo quân thất nghiệp và bất măn.
Trong lịch sử của đảng Cộng Sản, chúng ta có thể nhận thấy, mỗi lần tiến công hay chống đỡ họ đều luôn dựa vào một vũ khí mới, nhưng lần này họ không có vũ khí mới nào ngoại trừ một biện pháp đă quá cũ và mất gần hết hiệu lực là xuất khẩu lao động. Nói chung là đảng Cộng Sản không có lối thóat. Trong khi đó th́ một cột mốc 2000 đă gần kề, cả nhân loại cũng như dân tộc Việt Nam chờ đợi những thay đổi trọng đại.
Đất nước sẽ có biến động lớn, nhưng tương lai sẽ ra sao là điều không ai có thể quả quyết. Nói về t́nh h́nh đất nước hiện nay không thể chỉ nói về t́nh h́nh đảng Cộng Sản mà phải nói về các lực lượng dân chủ nghĩa là nói về chính chúng ta. Đảng Cộng Sản tuy chao đảo nhưng nếu không có một đối lập đủ mạnh th́ chế độ Cộng Sản vẫn tiếp tục. Có thể nói từ nhiều năm nay đảng Cộng Sản đă ngă gục trên chính quyền, nhưng không có lực lượng nào đủ mạnh để kéo cái cơ chế đó đi chổ khác. Vậy chúng ta đang ở đâu?
Chúng ta đă có đồng thuận về tư tưởng và đường lối: trong tuyệt đại đa số chúng ta đều mong muốn một chế độ dân chủ đa nguyên, chúng ta đều tin tưởng vào kinh tế thị trường, chúng ta đều đồng ư tranh đấu bằng những phương thức bất bạo động trong tinh thần ḥa giải và ḥa hợp dân tộc, và chúng ta cũng đều ư thức được sự cần thiết của một mặt trận dân chủ. Đó là một thành tựu rất lới, kết quả của nhiều năm suy tư và tranh căi. Cho đến một ngày rất gần đây, khác biệt lập trường vẫn được coi là lư do chính giải thích tại sao không có đoàn kết. Ngày nay chúng ta đă có đồng thuận nhưng cuộc vận động dân chủ vẫn chưa khởi sắc bởi v́ chúng ta vẫn c̣n lẫn trốn đàng sau một số lư cớ khác: thiếu kỹ thuật tổ chức, thiếu lănh tụ xứng đáng v.v...
Tôi chưa bao giờ tin như thế, đối với tôi đó chỉ là những lư cớ, che khuất lư do thực sự là ta chưa đạt tới một văn hóa dấn thân. Chúng ta muốn dân chủ nhưng chưa sẵn sàng trả giá cho dân chủ.
Lư do thiếu tổ chức hoàn toàn không đúng. Tổ chức cái ǵ và để làm ǵ? Phải nói một cách thực thẳng thắn rằng trong thời đại khước từ bạo lực này th́ tranh đấu đối lập chủ yếu là hội họp, thuyết tŕnh, viết báo, phổ biến cương lĩnh, lôi kéo thêm ngườI cho cuộc vận động dân chủ. Chúng ta đều đă làm và làm khá, chúng ta chỉ thiếu phương tiện và nhân lực thôi. Lư do thiếu lănh tụ lại càng giả tạo. Lănh tụ chỉ là đại diện cho một ư chí chung. Không có ư chí chung th́ dù có nhiều người xứng đáng đến đâu cũng không thể có lănh tụ.
Đoàn Viết Hoạt, Nguyễn Đan Quế và nhiều khuôn mặt dân chủ xuất sắc vừa được trả tự do, họ sắp chứng minh rằng đó chỉ là lư cớ. Đoàn Viết Hoạt hiện đang ở hải ngoại. Anh có tất cả mọi đức tính của một khuôn mặt qui tụ: kiến thức, sự sáng suốt, sự dũng cảm; thành tích của anh ít ai b́ kịp; thiện chí của anh đă được chứng tỏ quá rơ ràng; ở tuổi 56 anh vừa đủ già dặn vừa tương đối trẻ trung. Nếu đối lập dân chủ thực sự cần một khuôn mặt th́ quả thật Đoàn Viết Hoạt là một khuôn mặt lư tưởng. Nhưng anh sẽ có thể qui tụ được một lực lượng dân chủ có tầm vóc hay không vẫn c̣n là một dấu hỏi. Chúng ta chờ đợi câu trả lời. Dù không thành công Đoàn Viết Hoạt cũng sẽ làm một đóng góp lớn, đó là chứng minh rằng thiếu lănh tụ không phải là lư do khiến chúng ta không có dược một mặt trận dân chủ có tầm vóc. Chúng ta thiếu một cái khác, đó là ư chí đấu tranh để làm lại đất nước.
Tới đây tôi xin phép tŕnh bày với quí vị và các bạn một suy tư. Chúng ta thuộc một nền văn minh mà các nhà sử học và xă hội học gọi là văn minh phù sa. Cũng như nhiều dân tộc thuộc nền văn minh này, đất nước chúng ta h́nh thành trên lưu vực một con sông lớn có lưu lượng thay đổi đột ngột. Ḍng sông đem lại hoa mầu và sự sống nhưng đồng thời cũng thường trực đe dọa cuốn đi cả hoa mầu lẫn sự sống. Trong cả ngàn năm những con người đơn sơ phải đem sức đôi bàn tay chống trả lại với nước lũ. Giữ ǵn đất nưóc chủ yếu là giữ cho đất khỏi bị nước lũ tràn ngập. Dần dần xă hội được h́nh thành trên một thỏa hiệp bất thành văn mà ta có thể gọi là một "khế ước bạo quyền". Vai tṛ của kẻ cầm quyền là áp đặt những hy sinh tàn bạo lên dân chúng, nếu cần hy sinh cả một phần dân chúng, để đắp đê ngăn nước. Lịch sử đó một mặt tạo ra cho con người một tâm lư cam chịu trước bạo quyền và mặt khác thu hút mọi quan tâm của con người vào sự mưu t́m miếng ăn từng bữa. Các dân tộc thuộc nền văn minh phù sa sau cùng đều nhẫn nại, thụ động và thủ cựu. Chúng ta không những thuộc nền văn minh phù sa mà c̣n chịu ảnh hưởng của nền văn minh phù sa nặng nề hơn các dân tộc phù sa khác. Tổ tiên ta đă phải khắc phục ḍng sông Hồng Hà trong khoảng một ngàn năm trong khi các dân tộc khác đă để ra một thời gian nhiều lần lớn hơn, thí dụ như Trung Quốc đă chỉ chế ngự được hai ḍng sông Hoàng Hà và Dương Tử sau hơn bốn ngàn năm. Như thế có nghĩa là chúng ta đă phải chịu đựng sự tàn bạo nhiều lần lớn hơn họ và do đó mang thương tích của nền văn minh phù sa một cách trầm trọng hơn hẳn họ. Chúng ta cũng nên lưu ư là nước đă ám ảnh chúng ta đến độ chúng ta là dân tộc duy nhất trên thế giới gọi nước là "nước".
Hơn thế nữa trong suốt hai ngàn năm chúng ta lại c̣n độc tôn tư tưởng Khổng Mạnh, một tư tưởng xuất phát từ nền văn minh phù sa và chính đáng hóa khế ước bạo quyền của nền văn minh phù sa, coi sự tôn trọng trật tự có sẵn như một đạo lư, tôn quân một cách tuyệt đối, đồng hóa kẻ cầm quyền với Thượng đế, bài xích và cấm đoán mọi sáng kiến và thay đổi, nhất là nghiêm trị mọi ư đồ chống đối lại chính quyền. Trong xă hội Trung Hoa và Việt Nam truyền thống, kết hợp với nhau là lập tức bị nghi ngờ là có ư đồ chống đối, nghĩa là tội chết và chỉ cần bị nghi ngờ có ư định kết hợp thôi cũng có thể là tội chết, cho nên phản xạ sống c̣n của con người là không những không kết hợp mà c̣n phải tỏ ra chống lại mọi kết hợp để pḥng thân. Phản xạ ấy đă thành một bản năng trong con người chúng ta, cho nên ngày nay những người viện dẫn những lư cớ phức tạp để không gia nhập mà c̣n đả kích các đoàn thể tranh đấu trong đại bộ phận chỉ ứng xử theo một bản năng đă được di truyền.
Lịch sử VN chưa có trường hợp dựa vào ư chí quần chúng mà nổi dậy, nhờ hậu thuẫn quần chúng mà cướp được chính quyền, từ trong tay một chính quyền Việt Nam khác. Anh em Tây Sơn cuối thế kỷ 18 đă cướp được chính quyền vào lúc xă hội Việt Nam đă hoàn toàn suy kiệt và các chính quyền đàng trong cũng như đàng ngoài đă tan ră; họ thành công nhờ sự táo bạo chứ không phải v́ được hậu thuẫn quần chúng. Đảng cộng sản đă dành được chính quyền năm 1945 nhân lúc chính quyền bỏ trống và cũng chỉ dựa trên sự cuồng nhiệt của một số nhỏ đảng viên ṇng cốt.
Nếu chúng ta vẫn giữ tâm lư cũ th́ phải đợi đến lúc đất nước hoàn toàn suy sụp, đến độ chính quyền cộng sản tự nó tan ră, rồi sau đó một số người hoặc v́ táo bạo hoặc nhờ sự đỡ đầu của ngoại bang mà nắm được chính quyền. Như thế sẽ rất lâu, rất bi đát và không có ǵ bảo đảm rằng chính quyền sau đó sẽ là chính quyền phản ảnh nguyện vọng của nhân dân. Tôi nói quá dài ḍng như thế, xin lỗi quí vị và các bạn, là để lưu ư đặc tính vô cùng quan trọng của cuộc đấu tranh mà chúng ta đang theo đuổi. Đây là cuộc đấu tranh hoàn toàn mới.
Chúng ta không tranh đấu để chỉ giành quyền lực như trường hợp anh em nhà Tây Sơn mà để làm lại đất nước theo một văn hóa chính trị mới, văn hóa dân chủ đa nguyên. Đây là một cuộc đấu tranh ư thức hệ, nhưng, khác với đảng cộng sản, chúng ta không phải là một bộ phận của một tổ chức quốc tế nào, chúng ta là một lực lượng thuần túy dân tộc, nhân danh những giá trị phổ cập của cả loài người tiến bộ, nhưng chỉ dựa trên nội lực dân tộc. Chúng ta không mong đợi đất nước hoàn toàn kiệt quệ mà muốn chuyển hoá đất nước một cách liên tục và lành mạnh về dân chủ. Và đây cũng là lần đầu tiên mà người VN tranh đấu để thay đổi cả chế độ lẫn chính quyền mà không dùng bạo lực.
V́ là một cuộc đấu tranh hoàn toàn mới, cho nên chúng ta không thể theo đường xưa lối cũ, không thể học hỏi ở những kinh nghiệm cũ mà phải vận dụng tối đa trí tuệ, quyết tâm và óc sáng tạo.
Cuộc đấu tranh này sẽ phải trải qua một chặng đường bắt buộc là vận động tư tưởng, để tạo ra một đoạn tuyệt tâm lư, đưa quần chúng vượt thoát khỏi di sản của nền văn minh phù sa và văn hóa Khổng Mạnh để dám đứng lên như những con người tự do, dành quyền làm chủ đất nước và đời ḿnh. Một số bạn sẽ chất vấn: thay đổi tâm lư và văn hóa là một công tŕnh khó khăn và lâu dài, có khi đ̣i hỏi hàng thế kỷ.
Mặc dầu lại có thể bị phê phán một lần nữa là lạc quan thái quá, tôi khẳng định là chúng ta có thể làm được. Chúng ta đang ở trong thời đại truyền thông, thời đại của du lịch, sách báo, truyền thanh, truyền h́nh, điện thoại, fax và internet. Vận tốc truyền bá của thông tin và ư kiến đă tăng gấp ngàn lần so với cách đây 50 năm. Những ǵ trước đây cần 100 năm ngày nay chúng ta chỉ cần một năm nếu có quyết tâm và sáng kiến. Tôi chắc chắn bài toán dân chủ hóa có giải đáp và cuộc hẹn ḥ với dân chủ đa nguyên ở cột mốc 2000 có thể thực hiện được.
Xin cảm ơn sự chú ư của quí vị và các bạn.
Nguyễn Gia Kiễng

HOME