Hăy Diệt Cái Gốc Của Tệ Tham Nhũng
Vũ Thư Hiên
5/6/2003

LGT: Ngày 6 tháng 4 năm 2003, một cuộc hội thảo nhằm giới thiệu Hội Nhân Dân Chống Tham Nhũng đă diễn ra tại khách sạn Embassy Suites thành phố Milpitas, Nam California, Hoa Kỳ. Chúng tôi xin giới thiệu cùng Quư Vị bài tham luận của nhà văn Vũ Thư Hiên.

Thưa quư vị,
Thưa các bạn,

Vào thời điểm này mà nói dai nói dài về t́nh trạng tham nhũng ở Việt Nam th́ chỉ v́ lịch sự mà các vị sẽ mỉm cười độ lượng để không rên lên như cụ Cố Hồng trong tác phẩm Số Đỏ của Vũ Trọng Phụng : " Biết rồi ! Khổ lắm ! Nói măi !". Tôi sẽ nói ngắn để không làm mất thời giờ của quư vị.

Ngày nay ai cũng biết rằng tệ nạn tham nhũng ở nước ta đă đi vào nếp sống, định h́nh thành tập tục, thành lề thói ứng xử, từ đứa trẻ miệng c̣n hôi sữa cho tới các cụ già sắp xuống lỗ đều phải thuộc ḷng để thích nghi với nó nếu muốn tồn tại. Đến nỗi những nhà lănh đạo quốc gia, kể cả những nhà lănh đạo tham nhũng thành thần, cũng phải kêu trời, gọi đó là quốc nạn. Trong số các vị ngồi trong hội trường đây có nhiều vị đă từng về thăm quê hương một hoặc vài lần, từng được nếm mùi vị của cái quốc nạn ấy nó ra làm sao rồi. Chuyện ngh́n lẻ một kiểu tham nhũng, từ tiền nộp cống cho cảnh sát giao thông, đến quà biếu "trên mức t́nh cảm" cho các vị khai sáng tâm hồn và đầu óc trẻ thơ… có thể kể ngày này qua ngày khác không hết. Cho nên tôi không dám kể thêm chuyện ǵ vào đây nữa. Tôi có dịp gặp những quan chức từ Hà Nội qua. Để bào chữa cho chế độ hiện hành họ thường nói : "Tham nhũng ư ? Chuyện thường t́nh mà, có ǵ là lạ ? Nước nào chả có tham nhũng, chẳng cứ nước ta. Cứ để nó đấy, đâu khắc có đó, từ từ rồi ta sửa". Từ từ rồi sửa là cách nói không mới. Tôi cười. Không thể không cười. Nó gợi lại trong tôi câu "đời sống nhân dân ta đă được cải thiện một bước" của ông thủ tướng Phạm Văn Đồng từ những năm xa lắc xa lơ ở miền Bắc nước ta. Cái bước ấy dài hay ngắn, dài bao nhiêu, ngắn bao nhiêu, không ai có thể biết, tốt hơn hết là không nên biết, b́nh luận về nó lại càng không nên, không được phép. Chỉ biết rằng đời sống người dân trong những năm ấy là đói khổ và ở cuối đường hầm không le lói ánh sáng nào. C̣n ông chủ tịch Hồ Chí Minh th́ an ủi : "Không sợ thiếu, chỉ sợ không công bằng". Chúng tôi nghĩ khác : "Chỉ sợ thiếu, không sợ không công bằng".

Đau ḷng trước nạn tham nhũng đang hàng ngày làm băng hoại đất nước, những người có lương tri phải lên tiếng. Để bảo hiểm cho thân ḿnh, khi đệ đơn xin lập hội chống tham nhũng lên cái nhà nước luôn miệng kêu gào chống tham nhũng, họ phải đặt cho nó một cái tên đầy lập trường cách mạng là "Hội Nhân dân ủng hộ Đảng và Nhà nước chống tham nhũng". Xin chú ư : ủng hộ Đảng và Nhà nước, chứ không phải chống Đảng và Nhà nước đâu. Vậy mà đơn c̣n nằm trong ngăn kéo chưa được xét, giấy phép tất nhiên chưa được cấp, những người muốn chống tham nhũng đă bị triệu lên đồn vào phủ, nhẹ hơn th́ có nhân viên công lực tới tận nhà hỏi thăm sức khỏe. Tức cảnh, đêm 30 tháng 10 năm 2001, nhà thơ Bùi Minh Quốc làm bài thơ tặng ông bạn chống tham nhũng Trần Khuê :

Tôi nghe tham nhũng nó lèn ông
Nó lại nhâng nhâng vơ hội đồng
Ĺ mặt độc quyền : tao tự chống
Nhờn môi nó nhậu cả non sông
Thân già hiến trọn cho Dân - Nước
Bút trẻ đâm toang rắn lốt rồng
Đêm ngắm sao Khuê càng kính bạn
Ngày trông trời biếc chúc xuân ông.

Bây giờ th́ cả hai ông đứng đầu bảng xin lập "Hội Nhân dân Ủng hộ Đảng và Nhà nước chống tham nhũng" Phạm Quế Dương và Trần Khuê đă nằm trong tù, ông ở Bắc th́ nằm xà lim trại B.14, ông ở Nam th́ nằm xà lim trại tạm giam Phan Đăng Lư u. Theo lời đồn không phải ở vỉa hè th́ hai ông rồi đây sẽ được đưa ra ṭa để xử về tội làm gián điệp. Chẳng cứ hai ông, phàm ai dám lên tiếng đ̣i dân chủ hóa đất nước đều được chụp cho cái tội danh ấy. Có người ngứa miệng hỏi : vậy chớ họ làm gián điệp cho nước nào ? th́ các quan cầm cán cân công lư quay ngoắt đi, không thèm trả lời - cái dân này sao mà ngu quá, có thế cũng không hiểu. Xét cho cùng, triều đ́nh của tân vương họ Nông nếu có sai trong sự gán ghép các tội danh th́ cũng không sai bao nhiêu. Những bị cáo như Trần Dũng Tiến, Nguyễn Khắc Toàn, Phạm Hồng Sơn, Phạm Quế Dương, Nguyễn Vũ B́nh, Lê Chí Quang… chính thị là gián điệp. Tội của họ là dám thu thập các dữ kiện bị nhà nước cộng sản Việt Nam giấu nhẹm để báo cáo cho nhân dân nước Việt Nam biết, th́ họ đúng là làm gián điệp cho nước Việt Nam của nhân dân Việt Nam. Không phải tội gián điệp th́ c̣n là tội ǵ ?

Tôi xin nhấn mạnh : cả hai ông đứng đầu bảng "xin" chống tham nhũng đều không tiếc lời ca ngợi Đảng quang vinh trong mọi bài viết, luôn nhắc tới những công lao trời biển của Đảng lănh đạo, đến nỗi nếu tách riêng những lời xưng tụng ấy ra khỏi toàn bộ văn cảnh của đơn từ th́ có thể nói họ là những cán bộ tuyên huấn xuất sắc. Nhưng Đảng rất cảnh giác, liền t́m ra sau lời ngợi ca lănh tụ tối cao là ông thánh th́ nhà thâm nho Trần Khuê nọ lại đề xuất việc thiêu ngay xác ông thánh đi, kẻo để đó "vừa tốn kém lại vừa mất vệ sinh".

Đă tưởng Đảng kêu gào chống tham nhũng th́ Đảng ắt phải phải nh́n thấy trong ư muốn của cái "Hội Nhân dân ủng hộ Đảng và Nhà nước chống tham nhũng" sự đồng thuận với ḿnh. Ai dè Đảng lại trắng trợn bỏ tù những kẻ xin đi theo ḿnh để thực hiện lời ḿnh kêu gọi ? Đảng chỉ không nói trắng ra : "Ai khiến chúng bay xía vô chuyện riêng của chúng tao ?" .

Tham nhũng cứ thế tiến tới. Mạnh mẽ. Quy mô. Không sức ǵ cản nổi.

Phàm là người có suy nghĩ ai cũng thấy rằng nạn tham nhũng hiện nay là hậu quả của chế độ chuyên quyền độc đảng của Đảng cộng sản Việt Nam. Sự chuyên quyền độc đảng cho phép Đảng cộng sản tự tung tự tác, muốn làm ǵ th́ làm, chẳng có ǵ kiềm chế nổi. Đến như đất đai, theo chính Hiến pháp do Đảng cộng sản viết ra, quy định là sở hữu toàn dân mà cũng được đưa ra chia chác, mua bán. Cả việc đấu thầu một sân vận động Đảng cũng thọc vào, từ chối người xây dựng tốt, giá rẻ, để nhận người xây dựng tồi, giá cao với lư do họ là của "đảng bạn". Rồi những công tŕnh thế kỷ nữa. Những món tiền vay khổng lồ. Những cuộc đấu thầu ồn ào với những phần trăm thầm lặng chui vào túi các quan chức. Theo những người có hiểu biết nội bộ những công việc lén lút mà công khai cho biết th́ tiền vay được chỉ dùng vào các công tŕnh khoảng 47%. Số c̣n lại vào túi riêng các cấp, to ăn to, bé ăn bé. Tất cả những điều xằng bậy ấy được diễn ra dưới khẩu hiệu hào nhoáng "dân giàu, nước mạnh, xă hội công bằng, dân chủ, văn minh".

Nhiều người cho rằng t́nh trạng tham nhũng đă đến nước này th́ chính quyền của Đảng cộng sản ắt phải sụp đổ đến nơi. Có người c̣n mong muốn nạn tham nhũng phát triển mạnh hơn nữa đi, rộng hơn nữa đi, cho mọi sự chóng ra ngô ra khoai, cho đắm cái đ̣ chết tiệt ấy đi, nhân tiện ta sẽ giặt mẹt. Mặc dầu rất muốn, tôi lấy làm buồn không thể chia sẻ cách nh́n lạc quan ấy.

Hơn 200 năm trước công nguyên Hàn Phi Tử, đại diện xuất sắc của trường phái Pháp gia ở Trung Quốc đă liệt kê 47 điềm nước mất (Vong trưng). Nước ở đây xin hiểu là vương triều, là cái của riêng nhà vua. Trong 47 điểm ấy chỉ có vài điểm liên quan tới tham nhũng. Coi t́nh trạng tham nhũng tràn lan như là điều kiện đủ để cho chế độ cộng sản sụp đổ, theo tôi nghĩ, ở đây là nghĩ theo người xưa, là phiến diện, là hời hợt. Tham nhũng chỉ là một trong những dấu hiệu báo trước sự sụp đổ mà thôi. Cũng Hàn Phi Tử viết : "Cây gỗ bị găy thế nào cũng có mọt ở trong. Cái tường bị đổ thế nào cũng có ruỗng ở trong. Thế nhưng cây gỗ tuy bị mọt, nhưng không có gió mạnh th́ nó không găy. Cái tường tuy có ruỗng bên trong nhưng không có mưa to th́ nó không đổ".

Vậy th́, thưa quư vị, hăy góp sức cùng nhau làm gió làm mưa, cho cây găy, cho tường đổ. Không thể há miệng chờ sung được.

Trong sự góp sức này xin hăy quư trọng chắt chiu từng chút đóng góp tùy theo sức lực và hoàn cảnh của mỗi người cùng đi về một hướng với ḿnh, không kênh kiệu chê bai, dè bỉu một đóng góp nào, không biệt phái v́ hợm hĩnh tự cho ḿnh là đúng hơn người khác, giỏi hơn người khác. Chẳng bao giờ và chẳng ở đâu có một phong trào cách mạng gồm toàn những chiến sĩ ưu tú cả.

Hôm nay chúng ta đang nói về đấu tranh chống quốc nạn tham nhũng. Nói về cái khác e trật, đi lạc đề tài. Nhưng tôi thấy cần phải nhấn mạnh rằng đấu tranh chống tham nhũng không phải là, và không thể được coi là, cuộc đấu tranh duy nhất ngơ hầu đem lại sức sống cho đất nước. Nó chỉ là một bộ phận của cuộc đấu tranh lớn hơn nhằm thay đổi toàn bộ cách quản trị đất nước. Chỉ có sự thay đổi đó mới cứu được đất nước khỏi t́nh trạng lạc hậu và luôn tụt hậu trên con đường phát triển.

Chế độ độc tài chuyên chế của một đảng đă chứng tỏ tính chất cản trở con đường tiến của dân tộc. Không một cá nhân nào, không một nhóm nào, một đảng nào có thể sáng suốt hơn cả cộng đồng dân tộc. Chẳng có thứ lịch sử nào trao cho đảng cộng sản sứ mệnh dắt dẫn dân tộc. Đó là sự bịp bợm. Chế độ độc đảng chuyên quyền chẳng những cản trở sự phát triển của đất nước, mà c̣n làm ngày một trầm trọng thêm những bất công xă hội, và về lâu dài c̣n phá hủy đến gốc rễ nền tảng đạo đức xă hội.

Tiếc thay, điều rơ ràng với những người này lại chưa là rơ ràng với người kia. V́ sao vậy ? Là v́ trong một thời gian rất dài Đảng cộng sản đă kiềm chế, đè nén sự mưu sinh của mỗi người, mỗi nhà, làm cho nhân dân phải sống trong thiếu thốn cùng cực. Chỉ tới khi phe xă hội chủ nghĩa hùng mạnh một thời bị sụp đổ, bị tan ră, Đảng cộng sản mới buộc ḷng phải "đổi mới" (trên thực tế là dần đưa nền kinh tế trở lại nếp b́nh thường thời trước khi có Đảng lănh đạo) và "cởi trói" cho các lực lượng sản xuất (trên thực tế mới chỉ là sự nối dài dây xích), th́ đời sống của người dân mới dần dần được khấm khá hơn. Chợ búa sầm uất, nhà mới san sát, xe cộ đầy đường, ma túy tràn lan, đĩ điếm nhộn nhịp… làm cho nhiều người lầm tưởng là đă có tự do, thậm chí cả hạnh phúc. Những người mất tự do thờ ơ với những người đấu tranh cho tự do. Đấu tranh cho dân chủ ? Nó là cái ǵ vậy ? Người ta không mấy quan tâm tới nó, kể cả những người có học. Các vị cứ đấu tranh đi, bao giờ thành công các vị sẽ thấy chúng tôi ở bên cạnh các vị. Chúng tôi không chống các vị đâu, nhưng xin thông cảm : chúng tôi c̣n đang bận "đánh quả", bận xây nhà… Thực tế là như vậy. V́ thế mà công việc của những người đấu tranh cho dân chủ c̣n nhiều bề bộn, c̣n nhiều gian nan.

Cho nên ngày hôm nay bàn tới dân chủ hoá xă hội Việt Nam là bàn tới sự đấu tranh của trí tuệ chống lại sự ngu dốt dựa trên bạo lực. Ở đây trí tuệ rơ ràng đi trước nhu cầu có ư thức về sự thay đổi cách quản trị xă hội. Đi trước nhưng không tách rời. Trong một xă hội đầy rẫy bất công người ta đều muốn một sự thay đổi. Nhưng ư muốn về sự thay đổi đó chưa trở thành cao trào. Ngu dốt dựa trên bạo lực đẻ ra ngu dốt sợ hăi bạo lực. Phải làm sao cho người dân đang sợ hăi bạo lực thấy rằng bạo lực không có sức mạnh vô biên. Phải làm sao cho dân chúng giành lấy quyền được lựa chọn cách sống trong đó những quyền đương nhiên của con người được bảo đảm. Tôi thích cách nói của Đức Tổng giám mục Phạm Minh Mẫn về cái "quyền được xin" của người Việt đối với chính quyền hiện tại.

Độc tài và chuyên chế là hai từ hoàn toàn đồng nghĩa. Người cộng sản có thay đổi cách gọi thành chuyên chính vô sản hay chuyên chính nhân dân th́ đó cũng chỉ là một lối sử dụng từ ngữ có cánh nhằm làm hoa mắt những ai không quen nh́n sâu vào nội dung của từ ngữ mà thôi. Nội dung này là sự chiếm giữ độc quyền cai trị nhân dân, thủ tiêu mọi quyền tự do, b́nh đẳng của nhân dân trong việc quản trị đất nước. Chính nó chứ không phải cái ǵ khác đă sinh ra mọi biến thái của bất b́nh đẳng, lạm quyền, chuyên quyền, là cha đẻ của tệ nạn tham nhũng đi kèm với mọi thói hư tật xấu của thứ chính quyền ngày một xa rời lợi ích của nhân dân. Muốn tiêu diệt đến tận gốc nạn tham nhũng, với tư cách tệ nạn xă hội, và những cái xấu đi kèm với nó th́ chẳng có cách nào khác là phải đập vỡ cái b́nh chứa đựng những mầm mống gây ra chúng.

Một bộ phận loài người trên đường đi t́m một h́nh thức quản trị xă hội mới không có tệ người bóc lột người, xóa bỏ mọi sự bất công, có lúc đă chọn nhầm h́nh thức gọi là xă hội chủ nghĩa và đă phải trả giá đắt cho sự lựa chọn đó. Đến lúc vỡ mộng rồi người ta mới hiểu ra rằng thay vào cái b́nh nói trên chẳng có cái b́nh nào khác là cái b́nh dân chủ tuy không mới nhưng lại là cái duy nhất có khả năng thích ứng với mọi sự thay đổi trong ḷng xă hội luôn luôn biến động.

Nội dung của nền dân chủ đích thực là tự do cho mỗi cá nhân. Cá nhân có được tự do mới có khả năng đóng góp nhiều nhất cho cộng đồng. Tự do báo chí sẽ ngăn cản sự lạm quyền bởi nơi nào có sự hiện diện của quyền lực, nơi đó ắt có nguy cơ lạm quyền. Tự do ứng cử và bầu cử triệt tiêu mọi mưu toan độc quyền chính trị, chuyên quyền cai trị. Có tam quyền phân lập mới bảo đảm được sự công bằng cho mỗi thành viên của xă hội trước pháp luật. Cái gọi là dân chủ tập trung, dân chủ xă hội chủ nghĩa chỉ là sự bịp bợm, mà là bịp bợm lỗi thời.

Rơ ràng rằng chẳng có tên độc tài nào tự nguyện rời bỏ ngai vàng. Tên độc tài chỉ chịu rời bỏ những đặc quyền đặc lợi vô biên của nó chừng nào bị t́nh thế ép buộc. T́nh thế ấy là do con người tạo ra, thường đi kèm với những biến động xă hội trong một quốc gia cũng như trên b́nh diện quốc tế. Chúng ta phải sẵn sàng để không bỏ lỡ thời cơ khi có một t́nh thế thuận lợi chín muồi từ bên trong hoặc nảy ra nhờ những tác động từ bên ngoài để tự giải phóng khỏi xiềng xích của nền độc tài chuyên chế.

Ở ngưỡng cửa của sự tan ră quyền lực độc tôn cần có một cái nh́n khai phóng về tương lai. Ngoài những yếu tố cơ bản giống nhau, những nền dân chủ ở mỗi quốc gia trên thế giới đều có những nét đặc thù thích hợp với bước phát triển của quốc gia ấy. Việt Nam cần có một nền dân chủ như thế nào ?

Tôi không có tham vọng đưa ra một cái ǵ đó có tính chất khai mở cho vấn đề được đặt ra. Trong sự suy nghĩ của ḿnh, qua những quan sát chăm chú nơi các quốc gia tôi từng đi qua, tôi thấy trong tương lai nền dân chủ của chúng ta phải mang những nét đặc thù có tính truyền thống. Không phải bất cứ quốc gia nào trên thế giới cũng có được những nét dân chủ không giống ai trong chế độ phong kiến như ở nước ta - những người dân bị oan ức có thể đến gơ trống nơi cổng thành bắt quan lại phải nhận đơn. Cũng không phải ở nước nào cũng có những ông vua tự từ bỏ ngai vàng để đi tu như ở nước ta. Dường như người Việt ta trong lịch sử nghĩ nhiều về chữ NHÂN hơn ở nơi khác. Việt Nam đă đổ nhiều máu trong cuộc đấu tranh cho sự tồn tại của dân tộc. Việt Nam cũng đau đớn nhiều trong những cuộc chiến huynh đệ tương tàn. Chữ NHÂN luôn là lá cờ vẫy gọi con người về phía cuộc sống tử tế, xứng đáng với con người. Tôi mong muốn chữ NHÂN sẽ được coi là nền tảng đạo lư và hành xử trong xă hội dân chủ tương lai. Chúng ta phải có một chế độ nhân bản, đầy nhân ái và bao dung, lấy con người làm trung tâm, v́ những quyền con người (nhân quyền) mà phấn đấu cho chúng được thực hiện đầy đủ nhất. Ở nước Trung Hoa cổ đại hai phái Nhân trị và Pháp trị luôn mâu thuẫn nhau, tranh giành chiến thắng. Tôi thiển nghĩ chúng ta có thể kết hợp hai cái làm một, lấy Nhân trị (Nhân ở đây là nhân bản, nhân đạo, nhân vị) làm nội dung, làm cái cốt lơi, dùng Pháp trị làm công cụ để thực hiện nội dung Nhân trị. Nhân trị sẽ được thể hiện đầy đủ nhất, tới mức có thể trong tầm tri thức chúng ta có, trong Hiến Pháp, c̣n Pháp trị sẽ được thể hiện đầy đủ nhất trong các Bộ luật để mọi người tuân theo, như một kết ước tự nguyện của mọi thành viên trong cộng đồng dân tộc trong cuộc sống chung. Như thế chúng ta sẽ có một nền dân chủ pháp trị bảo đảm quyền lợi cũng như cơ hội thăng tiến b́nh đẳng cho mọi thành viên của xă hội.

Mong rằng chúng ta sẽ cùng nhau sát cánh làm việc cho tương lai. Trong t́nh thương yêu của những đứa con cùng một Mẹ.

Xin cảm ơn Ban tổ chức đă cho tôi cơ hội được tiếp xúc và luận bàn việc nước với quư vị có mặt ở đây hôm nay.

Xin cảm ơn quư vị đă dành cho tôi sự chú ư.

HOME