Tự Do Báo Chí
Một nhu cầu thiết yếu của nhân dân Việt Nam

Tuệ Minh

"70 năm qua của báo chí trong nước là một chặng đường gắn liền tính đảng - Hay nói chính xác nữa là báo chí của nền chuyên chính vô sản. "

Cách đây đã lâu, tôi có được đọc một thông tin mà sức ám ảnh còn đeo đẳng tôi đến tận bây giờ. Chẳng là, vào thời gian đại chiến thế giới thứ nhất, có một tờ báo ở Chicago đăng một bài xã luận trong đó có gọi ông Henry Ford chủ một tập đoàn công nghiệp xe hơi, là "chiến sỹ hoà bình dốt nát ". Chỉ đơn giản vậy thôi mà toà án đã phải lập ra khi nhận được đơn của ông, kiện tờ báo nọ về tội " xâm phạm danh dự công dân". Tôi thực sự xúc động vì nhận ra phẩm giá của con người đã được nâng niu, bảo vệ bằng luật pháp như thế. Tôi thực sự hào hứng vì cái tự do báo chí vẫn đảm bảo được trách nhiệm của nhà báo về tính xác thực của thông tin.

Ngoảnh lại Việt Nam, chặng đường phát triển hơn 70 năm qua của báo chí trong nước là một chặng đường gắn liền tính đảng -. Hay nói chính xác nữa là báo chí của nền chuyên chính vô sản. Tôi chợt rùng mình khi nhớ lại một câu nói của Lênin : " Báo chí phải là những cơ quan của các tổ chức khác nhau của đảng ". Như vậy là báo chí đã được chính trị hoá, báo chí có đường lối, định hướng dưới sự dẫn dắt của đảng. Báo chí phải làm sao cho vừa lòng đảng, chứ không phải là nơi thể hiện nỗi lòng của dân. ở nước ta, nịnh đảng, khen đảng thoải mái. Còn góp ý ư, chê ư ? Coi chừng! Đảng chỉ cần cho một dòng chỉ thị là tổng biên tập "về vườn" ngay lập tức, nhà báo, nhà văn bị treo bút tức thì. Mà với ông nhà văn, ông nhà báo thì nghề của người ta là cầm bút, nếu treo bút của người ta có nghĩa là tước đoạt của người ta quyền có "cơm ăn áo mặc" và cao hơn nữa là quyền sáng tác. Trong khi người ta chỉ cố gắng thực hiện cái chức phận cao cả của nghề.

Trên báo chí quốc nội, không phải là không có chê, nhưng cái chê đó thực chất là gì? Chỉ được chê khi cấp trên bật đèn xanh, đối với một số tạp chí quan trọng thì phải được cấp trung ương duyệt. Chẳng hạn, khi ông Lê Khả Phiêu hay ông Nông Đức Mạnh lên tiếng phê phán về tham nhũng thì báo chí cũng rào rào lên tiếng phụ hoạ. Nhưng chỉ nói theo thôi. Đố dám nói quá những lời các ông lớn đã phát ngôn!

Điều đó cũng cho thấy, các nhà báo ta cũng muốn nói, muốn phê phán những sai trái của cấp lãnh đạo lắm chứ. Nhưng không dám. Họ sợ liên luỵ đến bản thân và cuộc sống gia đình. Chính cái sợ đó đã khiến họ chối bỏ chức phận cao cả của nghề. Tôi cho rằng, nếu một khi các ông nhà báo nhất loạt đứng lên hiên ngang, phê phán quyết liệt thì đảng sẽ không thể không cúi đầu thừa nhận những sai lầm, ì ạch của mình.

Theo triết học Marxist, mâu thuẫn là nguồn gốc, là động lực của phát triển. Như vậy, đối với báo chí, rõ ràng việc xuất hiện đa dạng ý kiến, quan điểm đa chiều sẽ tạo nên sự cọ sát cần thiết để độc giả có điều kiện tiếp xúc với chân lý hoặc lựa chọn cho mình những quan điểm phù hợp với đặc điểm thế giới quan cá nhân. Nhưng, sự can thiệp, quản lý chặt chẽ của đảng đã làm mất đi yếu tố ấy. Mọi nhận định chính trị chỉ là ca ngợi đường lối hiện hành và bao biện những sai lầm quá khứ. Khi đường lối đã được đảng vạch ra thì đừng ai có ý định phát hiện lỗ hổng hay dự báo những rủi ro, cho dù ông có nhà bác học, Giáo sư, Tiến sĩ, hay là nhà chuyên môn trong lĩnh vực nào đó, bởi đảng luôn tự nhận mình là trí tuệ, là sáng suốt. Và đảng mang ơn huệ đến cho nhân dân. Đừng nghĩ rằng những gì đảng đã làm chỉ là một "ban nhạc dở dang" mà lẽ ra phải được hoàn thành bởi một đảng cầm quyền có trách nhiệm. Mất đầu như chơi!

Kiểm soát thông tin nói chung, báo chí nói riêng làm bầu không khí của nhân dân trở nên ngộp thở nhưng đó lại là bầu dưỡng khí của đảng. Chỉ cần đảng lơi là kiểm soát hoặc để báo chí tự do thì ngay lập tức đảng sẽ bị nhấc ra khỏi ngai vàng. Đấy chẳng phải là âm mưu của "các thế lực thù địch" mà đấy chính là nguyện vọng của một bộ phận lớn nhân dân ngày nay. Vì rằng, báo chí khi đó đích thực là diễn đàn của nhân dân, là tâm tư nguyện vọng, khát khao của nhân dân. Nhân dân khi đó sẽ được tự do nói lên những gì mình biết. Những người hàng xóm, người quen của nhà các ông lớn sẽ cho nhân dân biết họ thấy gì từ nhà của các ông lớn. Bạn bè của con các ông lớn sẽ cho nhân dân biết con của các ông lớn ăn chia ra sao. Những người phục vụ của các ông lớn sẽ cho nhân dân biết các ông lớn đấu đá nhau như thế nào, nhất là trong các cuộc họp thay đổi nhân sự. Cũng sẽ có biết bao đon thư tố cáo, vạch mặt những hối lộ, tham nhũng, lộng quyền của quan chức. Vân vân và vân vân. Và khi đó chẳng có ai đánh, đảng cũng phai tự đổ. Nếu đảng tài ba, trong sạch thì không có một lí do gì khiến đảng sợ tự do báo chí.

Tự do báo chí sẽ mang lại bầu không khí lành mạnh của tư tưởng đa chiều. Người dân sẽ có điều kiện bộc lộ mọi tâm tư, ý nghĩ mà không sợ bị đe doạ vô lý. Tư tưởng con người được giải phóng khỏi một khuôn mẫu nhất định. Khêu gợi mọi tiềm năng sáng tạo trong nhân dân.

Chỉ khi có tự do báo chí mới có cơ sở thực hiện những sức ép dư luận đủ mạnh để đòi hỏi công bằng xã hội, lên án kịp thời mọi biểu hiện sai trái, từ các trào lưu xã hội cho đến việc quản trị đất nước yếu kém của đảng cầm quyền. Tự do báo chí giúp người dân có điều kiện bảo vệ luật pháp, bảo vệ chính cái quyền công dân của mình. Tự do báo chí phải là một điều kiện tất yếu của một đất nước muốn phát triển tốt trong xã hội thông tin.

Ở nước ta, sau những năm tháng đóng cửa và từ khi đời sống bớt khó khăn, nhu cầu thông tin của người dân đã bùng lên mãnh liệt. Có 650 đầu báo, tạp chí các loại, hệ thống các đài phát thanh truyền hình khắp các tỉnh thành và phủ sóng toàn quốc, ngoài ra còn có ngành bưu chính viễn thông, Internet. Nhưng xem ra đối với nhân dân vẫn còn chưa thoả mãn. Ngần ấy báo chí nhưng chất lượng bài viết chưa cao. Ngoài ra, một số lượng lớn các bài viết là nhằm ca tụng đảng. Nhân dân cũng đã chán ngấy trò bưng bít thông tin. Họ cần những thông tin phản ánh trung thực cuộc sống.Vậy thì 650 ấn phẩm báo chí kia không đáp ứng được là đúng rồi .

Khi nói về tự do báo chí , những lập luận của đảng rất thiếu sức thuyết phục. Mọi lý lẽ chỉ nhằm biện minh cho việc nắm quyền kiểm soát thông tin, kiểm soát báo chí, của đảng. Họ đổ thừa rằng đó là đòi hỏi mang tính âm mưu thâm độc của " các thế lực thù địch ". Lạ thật! Xin hỏi rằng, thế giới vừa xếp Việt Nam đứng thứ 3 sau Iraq và CuBa về tình trạng tồi tệ của báo chí, vậy thì đó là kết luận của "thế lực thù địch" nào ? Tổ chức phóng viên không biên giới , nghị viện Âu Châu, tổ chức quan sát nhân quyền quốc tế, v.v...biết bao lần lên tiếng về tình trạng nhân quyền nói chung, tình trạng bỏ tù bừa bãi các nhà báo bất đồng chính kiến nói riêng. Đó có phải là "các thế lực thù địch" hay không? Nếu họ vu cáo, xuyên tạc tình hình nhân quyền Việt Nam, như lời người phát ngôn bộ ngoại giao, thì sao không "kiện" họ lên liên hợp quốc vì tội bịa đặt, bôi nhọ chính quyền Việt Nam, khiến cho Việt Nam trở nên xấu xa trong con mắt quốc tế, anh hưởng nghiêm trọng đến vấn đề viện trợ nhân đạo, cũng như uy tín Quốc Gia ? Hoặc chí ít cũng phải làm một văn ban cảnh cáo các chính phủ, các tổ chức quốc tế đã "dám bôi nhọ" về tình hình nhân quyền? Tất cả những điều ấy đều không thể làm được. Bởi sự thật sờ sờ ngay trước mắt, làm sao chối được !

Về vấn đề tự do thông tin trên mạng Internet, phát ngôn viên Bộ ngoại giao Việt Nam trả lời các nhà báo nước ngoài rằng, chính phủ Việt Nam chỉ chặn các trang web có nội dung đồi truỵ và phản động. Sự thật, rất ít các trang web đồi truỵ bị chặn, Điển hình là trang web : tinhdonphuong.com, đây là trang web đồi truỵ nổi tiếng trong giới trẻ ở Việt Nam. Từ trang này có thể kết nối sang hàng trăm trang web đồi truỵ khác trên toàn thế giới. Địa chỉ trang web này được lưu trữ ở hầu hết các cửa hàng Internet. Không lẽ gì, chính phủ lại không biết đến điều đó ?!. Những trang web kiểu này đang phá hoại một bộ phận lớp trẻ Việt Nam ngày hôm nay. Đó là một sản phẩm suy đồi đang được phổ biến tại Việt Nam, nhưng không hề bị chặn như lời của phát ngôn viên Bộ ngoại giao. Còn những trang web mà chính phủ gọi là "phản động" thực chất là những trang web của người Việt ở nước ngoài. Trong đó có những bài viết thể hiện những suy tư của họ, những bài viết về văn hoá-xã hội, kinh tế, những bài viết về chính trị phê phán đường lối lãnh đạo của đảng. Chẳng hạn như các trang web ykien.net ; hannamquan.com ; lmvntd.org ; rfa.org ; v.v...

Những trang này đều bị Hà Nội chặn. Ngay cả trang web đài BBC của Anh là bbcvietnamese.com cũng thỉnh thoảng bị chặn. Đó không phải là hạn chế thông tin thì là gì?

Gần đây, trong cuộc chiến tranh tại Iraq, dưới sự định hướng chính trị của đảng, báo chí đã thường xuyên đưa các tin thiếu chính xác. Ngưòi dân luôn có cảm giác Mỹ sắp thua đến nơi rồi, nhân dân thế giới đâu đâu cũng ủng hộ Saddam Hussein, Mỹ xâm lược Iraq v.v... Lạ thế! Tại sao các nhà báo, các phóng viên ta lại có thể làm như vậy?! Để sau khi chiến tranh kết thúc, ngưòi dân mất lòng tin rất lớn vào các tin tức mà báo chí do định hướng đưa lại. Điều quan trọng hơn nữa là họ cảm thấy niềm tin bị xúc phạm.

Tóm lại, tự do báo chí hiện nay phải được xem như một nhu cầu cấp thiết của nhân dân. Chưa tự do báo chí thì chưa thể đáp ứng được nhu cầu thông tin- một yếu tố quan trọng trong tiến trình hội nhập và phát triển đất nước.

Praha, tháng 5 năm 2003.

HOME