ĐÌNH CÔNG VÀ THẤT NGHIỆP

LE DOAN VIET
Lên Đường, 22/4/03 

Nếu theo dõi thường xuyên tình hình kinh tế Việt Nam trong thời gian vài năm qua, không ai có thể phủ nhận một tình trạng "nổi cộm" mà dư luận báo chí đôi khi lại ít để ý đến, đó là nạn "đình công" tại các công ty thương mãi ở Việt Nam, cả tư nhân lẫn quốc doanh, hoặc liên doanh. Thống kê của cộng sản Việt Nam (CSVN) tiết lộ, trong vòng 5 năm, từ 1995 đến 2000, có đến 50.000 vụ tranh chấp lao động cá nhân và tập thể, với trên 400 vụ đình công khắp nơi, chủ yếu là tại các thành phố Sài Gòn, Hà Nội, Đà Nẵng, Hải Phòng, Đồng Nai, Bình Dương... Trung bình mỗi năm có đến 50-60 vụ đình công xảy ra từ năm 2000 đến naỵ Các cuộc đình công này xảy ra ở nhiều mức độ khác nhau, có khi chỉ vài chục công nhân hoặc có lúc lên đến cả ngàn công nhân. Ví dụ, ngày Õ/2000, 68 công nhân Nhà Máy Đường Quảng Nam đã đình công vì công ty không mua bảo hiểm y tế cho công nhân nhưng lại trừ vào lương tháng, không trang bị bảo hộ lao động cho công nhân và giảm lương nhiều lần. 
Tính đến năm 2000, khoảng 4.000 công nhân tại công ty Diệu Thương ở Đồng Nai, đã tổ chức 2 cuộc đình công đòi quyền thành lập Công Đoàn. Ngày 15/Ỏ001, 500 công nhân đã đình công tại công ty Quốc Bảo ở Đà Nẵng để phản đối việc công ty giữ lương tháng 12/2000 của công nhân cho đến ngày 21/Ỏ001 vì muốn giữ công nhân tiếp tục làm việc cho đến thời điểm cận Tết. Ngày 1/7/2001, 680 công nhân đã đình công kéo dài vài ngày tại công ty Nhật V. Falme, đưa yêu sách sa thải Ban Giám Đốc công tỵ Ngày 30/9/2002, 70 tài xế Taxi tại Sài Gòn kéo đến biểu tình, đình công trước trụ sở của công ty Hợp Tác Xã Sao Việt ở quận Bình Thạnh vì có sự gian lận trong việc thu phí của các xã viên. Một thí dụ chứng minh điển hình là không đầy hai tháng đầu năm nay, năm 2003, chỉ riêng thành phố Sài Gòn đã ghi nhận được 12 vụ đình công. Trong đó, có 7 vụ xảy ra tại các công ty có vốn đầu tư ngoại quốc, còn lại 5 vụ là tại các công ty quốc doanh. Khu vực xảy ra đình công nhiều nhất là huyện Bình Chánh và quận Gò Vấp : mỗi nơi 3 vụ ; 4 trên tổng số 14 vụ đình công xảy ra tại các công ty chưa thành lập nghiệp đoàn. Nguyên nhân đình công là do các công ty gia tăng giờ làm việc phụ trội quá sức 
nhưng không trả tiền cho "giờ làm thêm" (over-time), trả lương trễ, đặt ra quy định trừ lương trái pháp luật, v.v... Nhưng đằng sau những vụ đình công này là cả một "vấn đề kinh tế - chính trị - xã hội" rất nghiêm trọng, gắn liền với đời sống hàng ngày của người dân và ảnh hưởng trực tiếp đến tư thế lãnh đạo của chính quyền nhà nước CS tại địa phương và cả trung ương. Đây là một "điểm nóng" chứa đựng tầm tác động chính trị và xã hội rất sâu xa đối với chế đô.. Vấn đề là điểm nóng này có thể nào bùng nổ thành một cao trào tranh đấu quy mô, rộng khắp trong giới công nhân lao động, đồng thời kết hợp với những điểm nóng khác trong xã hội Việt Nam hiện nay, để làm bàn đạp thúc đẩy tiến trình dân chủ hóa đất nước ? 

"Giai cấp công nhân", nói theo lý thuyết đấu tranh giai cấp của chủ nghĩa cộng sản Mác-Lê, là một thành phần "vô sản", quan trọng, đi tiên phong trong công cuộc đấu tranh cho quyền lợi đại đa số quần chúng, v.v... Ngày nay, giai cấp công nhân này cũng vẫn còn sống trong tình trạng "vô sản" như xưa, chẳng khác gì cả, thì không có lý do gì mà cứ chấp nhận tiếp tục sống cam chịu sau nhiều năm bị Đảng CSVN lừa dốị Nhìn lại tình hình kinh tế VN qua một số lãnh vực căn bản về đầu tư ngoại quốc, doanh nghiệp tư nhân, quốc doanh, liên doanh, thâm thủng ngân sách nhà nước ; trao đổi mậu dịch với nước ngoài ; và xuất khẩu hàng hóa.v.v..., chúng ta có thể nói một cách tổng quát rằng chế độ CSVN đang cố gắng đưa ra một số chính sách nhằm giải quyết những khó khăn kinh tế trên phạm vi vừa vi mô (Micro-economics) lẫn vĩ mô (Macro-economics) nhưng hầu như những "thay đổi" hay "cải cách" này của chính phủ đều có tính chất "chắp vá" và theo lối "tùy cơ ứng biến" trong lúc cố chạy theo cho kịp với tình hình biến chuyển nhanh chóng và "đầy bất ổn" của cả thị trường VN và thế giớị Trong năm 2001, 2002 và hiện nay, CSVN đã phải đương đầu với nhiều khó khăn kinh tế cả ngắn hạn lẫn dài hạn ; và so với những năm trước và trong thời kỳ "đổi mới" thì cũng không phải là "dễ thở" hơn bao nhiêụ Nhưng theo sự suy luận (và được áp dụng bằng chính sách) của lãnh đạo CSVN thì, chỉ cần ổn định, kiểm soát được tình hình chính trị và xã hội thì chắc chắn kinh tế VN sẽ đi lên, không nhanh thì chậm ! ? Nhưng đây là một nhận định sai lầm từ căn bản, được chứng minh qua gần 2 thập niên "ổn định chính trị, xã hội" sau cuộc chiến Việt Nam, với mức phát triển kinh tế chậm chạp, nếu không muốn nói là tụt dốc thê thảm, của chế độ CSVN. 

Kinh tế, tự nó là một lãnh vực thường xuyên nằm trong tình trạng "(tạm) ổn định trong sự bất ổn" của những biến chuyển tình hình quốc gia và thế giớị Nhiệm vụ và mục tiêu chiến lược của các lực lượng dân tộc dân chủ là tạo ra tình trạng "bất ổn" trong sự "tạm ổn trên bề mặt" về chính trị và xã hội của chế độ CSVN hiện naỵ Và để thực hiện được điều đó, chúng ta có nhu cầu khai thác những "bất ổn kinh tế", những "điểm nóng xã hội", do chính CSVN gây ra và/hoặc do các yếu tố bên ngoài tác động vào nền kinh tế VN hiện naỵ Chúng ta cũng sẽ "nhạy bén" hơn nữa trong việc nhận định tình hình và các chính sách kinh tế hiện hành của CSVN để kịp thời khai thác những khó khăn, "thất bại" hay "hậu quả" từ các chính sách nàỵ Sự phát triển kinh tế đã, đang và sẽ đi kèm theo với những bất ổn lẫn bất công trầm trọng trong toàn xã hội VN. Ví dụ như vấn đề tham nhũng, gia tăng giá cả thị trường (inflation), phân biệt đối xử, quyền thành lập và sinh hoạt độc lập của Công Đoàn, quyền lợi (lương bổng, y tế sức khỏe, an toàn lao động.v.v...) của giới công nhân cần được bảo vệ như thế nào trong các công ty đầu tư ngoại quốc hay những công ty quốc doanh, liên doanh.v.v... 
Trong trường hợp xét thấy chính sách lao động và kinh tế của CSVN đã gây nên những bất công và xáo trộn tại một công ty nào đó, cộng đồng người Việt hải ngoại cần nhanh chóng nhắm ngay vào việc lên tiếng hỗ trợ, cộng tác làm việc với giới công nhân bị đối xử bất công và/hoặc những thành phần đang có liên hệ trực tiếp hay gián tiếp đến việc giúp đỡ các công nhân nàỵ 
Song song, cộng đồng người Việt hải ngoại cần mạnh mẽ lên tiếng phản đối những sai lầm, bất công, ngược đãi do phía công ty hay chính quyền CSVN gây rạ Mỗi trường hợp có thể khác nhau nhưng tựu trung là nên nối kết lại các thành phần sau đây : 

1) giới công nhân (và/hoặc ban đại diện) có tinh thần tranh đấu cho quyền lợi của công nhân ; 

2) giới phản kháng, ly khai trong nước 

3) giới thanh niên, sinh viên, trí thức nói chung. 

Có thể nói đây là 3 thành phần quần chúng "năng động" và "thức thời" nhất tại VN hiện nay, có thể tạo ra những biến chuyển xã hội trong quá trình giải quyết những xung đột về quyền lợi và quan điểm giữa họ với chính quyền CSVN. Và khi công cuộc tranh đấu "đòi dân sinh" của họ (social activists) được cảm thông và hỗ trợ của đông đảo dư luận quần chúng quốc nội thì bước tiếp theo có thể là các lực lượng tôn giáo, quần chúng nông dân và đảng phái chính trị cùng nhập dòng tranh đấu để tạo thêm những áp lực xã hội tổng hợp. Lúc đó, áp lực dân sinh và dân quyền, từ từ hoặc nhanh chóng, sẽ biến thành những áp lực chính trị và cũng khi đó, một thiểu số năng động rất có thể sẽ trở thành những nhà đấu tranh chính trị (political activists) giúp hướng dẫn và tổ chức những đợt tranh đấu đòi hỏi nhân quyền và dân chủ tại VN! Và những cuộc đình công của giới công nhân có thể không còn giới hạn trong khuôn viên của các nhà máy, công ty, mà sẽ tràn ra đường phố, đi đến tận những cơ quan trách nhiệm của chính quyền của CSVN. Chưa hết, những đòi hỏi của giới thanh niên, sinh viên, trí thức có thể cũng không còn giới hạn trong vài khuôn viên đại học, mà sẽ lan ra khắp các trường đại học trên toàn quốc. Ngoài ra, giới phản kháng, ly khai, giới cựu chiến binh lão thành, và bộ đội giải ngũ.v.v... sẽ mạnh dạn bày tỏ sự bất mãn của họ sau bao năm bị đối xử bất công, dồn nén những căm hờn, trước nạn tham nhũng, cửa quyền xảy ra nhan nhản hàng ngày trước mắt ho.. 

* 

Nếu các lực lượng dân chủ cùng đồng ý với hướng nhìn về một viễn cảnh như trên thì rõ ràng lằn ranh giữa áp lực đấu tranh xã hội và áp lực đấu tranh chính trị có thể chồng tréo lên nhau và sức bật của 2 áp lực đấu tranh này sẽ bổ sung cho nhaụ Để kết thúc, xin nhấn mạnh rằng việc đặt nặng vai trò và tầm quan trọng của 3 thành phần trên (công nhân ; phản kháng, ly khai; và thanh niên, sinh viên, trí thức) không có ý định xem nhẹ vai trò của các thành phần còn lại (tôn giáo, nông dân, và các tổ chức đấu tranh người Việt quốc gia) trong một thế trận "Liên Minh Dân Tộc", nhưng chỉ để cho chúng ta có chung một quan niệm rằng : các đối tượng vận dụng chính yếu trong công cuộc đấu tranh chính trị hay kháng chiến cứu nước có thể thay đổi, thay thế và / hoặc được khai thác một cách uyển chuyển và tinh vi sao cho phù hợp với vai trò chiến thuật và chiến lược của mỗi thành phần quần chúng trong mỗi hoàn cảnh và giai đoạn khác nhau! 

Tinh thần đấu tranh của giới công nhân là một lợi điểm quan trọng và môi trường tranh đấu của họ là một điểm nóng mà các lực lượng dân tộc dân chủ cần quan tâm hơn nữa để vận dụng tối đa khả năng phản kháng của ho.. Bởi vì, mục tiêu tranh đấu của họ cũng là mục tiêu tranh đấu chung của đất nước và của dân tộc Việt Nam, trong và ngoài nước, đó là đem lại những quyền lợi về dân sinh và dân quyền mà mọi công dân đều phải được hưởng !

HOME