Lê Lợi khởi nghĩa chống quân Minh
A. Nước ta thuộc nhà Minh (1414-1427)
Trừ được nhà Hậu Trần xong, nhà Minh áp dụng một chính sách hiểm độc để bóc lột và đồng hóa dân ta.
1. Việc đô hộ
Việc đô hộ tổ chức rất chặt chẽ và khắc nghiệt
a. Hành chính: Các phủ, châu, huyện chia ra làm nhiều lư: lư chia ra làm nhiều giáp, giáp chia ra làm nhiều hộ. Các thành phố gọi là phường, chung quanh thành phố gọi là tương.
Mỗi gia đ́nh phải có sổ ghi số người trong gia đ́nh. Mỗi người lại có thẻ riêng biên tên tuổi và quê quán, để khi khám xét th́ phải tŕnh ra.
b. Thuế má và sưu dịch: Nhà Minh đặt ra thuế muối và thuế băi dâu. Chỗ nào có mỏ vàng, mỏ bạc, quân nhà Minh bắt dân phu đi khai mỏ. Ở gần rừng núi, dân phải đi t́m ngà voi, sừng tê. Ở gần biển, dân phải đi ṃ ngọc trai.
2. Chính sách đồng hóa
a. Học hành: Muốn cho dân ta tiêm nhiễm học thuật Trung Hoa, nhà Minh truyền cho dân ta phải học những sách của người Tàu, c̣n sách vở của ta từ đời Trần trở về trước th́ người Minh tóm thu tất cả để đem về Tàu, đến nay không c̣n thấy đâu. Thật là một sự phá hoại tàn nhẫn đối với nền văn học nước ta.
b. Phong tục và tín ngưỡng: Nhà Minh bắt các châu huyện phải lập đền miếu rồi đem các thần thánh Trung Hoa bắt dân ta tế tự. Ngoài ra, nhà Minh c̣n bắt dân ta theo phong tục Trung Hoa.
Chính sách khắc nghiệt của quân Minh đă không đồng hóa được dân ta như ư muốn của chúng, trái lại c̣n thúc đẩy dân ta sớm cùng nhau đoàn kết, nổi lên đánh đuổi chúng ra khỏi nước để dành lại nền độc lập.
B. Lê Lợi khởi nghĩa chống quân Minh
1. Lê Lợi phất cờ khởi nghĩa
Lê Lợi người làng Lam Sơn (Thanh Hóa) là một nhà nông giàu có. Ông hay giúp đỡ người nghèo và có chí khí. Quân nhà Minh nghe tiếng, mời ông ra làm quan, nhưng ông một mực từ chối.
Ông thường nói với bạn bè: "Làm trai sinh ở trên đời, phải chống nạn lớn, lập công to, để tiếng muôn thuở, chứ sao bo bo làm đầy tớ người ta!".
Năm 1418, ông phất cờ khởi nghĩa ở Lam Sơn, tự xưng là B́nh Định Vương, quyết đánh đuổi quân Minh ra khỏi nước.
2. Lấy Chí Linh làm căn cứ dưỡng quân
a. Về Chí Linh lần thứ nhất: Vừa mới khởi binh, Vương thắng quân Minh một trận. Nhưng v́ thế lực của giặc quá mạnh, Vương vội vă rút binh về núi Chí Linh, bỏ cả vợ con để giặc bắt được.
b. Về Chí Linh lần thứ hai: Năm 1419, Vương lại đem quân tiến đánh giết được tướng giặc. Nhưng v́ quân ít không thể đánh lâu, Vương lại phải về Chí Linh. Giặc đến vây rất ngặt. Lê Lai mặc áo cẩm bào của B́nh Định Vương xông ra cho giặc bắt để Vương chạy thoát.
c. Về Chí Linh lần thứ ba: Năm 1421, Vương thắng được tướng Minh là Trần Trí. Nhưng quân Lào lại sang giúp quân Minh. Vương phải lui về Chí Linh nữa. Giặc đến vây kín bốn mặt. Lương cạn, quân sĩ phải ăn rau cỏ và có bao nhiêu voi ngựa phải làm thịt ăn cả. Vương phải sai người tạm cầu ḥa. Quân Minh cũng mơi mệt thuận cho ḥa.
3. Lấy miền Nam làm căn cứ tiến quân
Năm 1424, theo kế hoạch của Nguyễn Trăi, Vương thắng quân Minh nhiều trận, chiếm Thanh Hóa và Nghệ An. Tướng Trần Trí thua chạy về Đông Đô.
Vương sai Trần Nguyên Hăn vào đánh tan quân Minh ở Bố Chính, chiếm giữ hai châu Tân B́nh và Thuận Hóa.
Thế là miền nam Đại Việt được giải phóng, trừ hai thành Tây Đô và Nghệ An c̣n do quân Minh cố thủ, nhưng chỉ đợi ngày đầu hàng.
4. Dẹp tan quân Minh, giải phóng đất nước
Năm 1426, Vương tiến quân ra Bắc.
a. Trận Tụy Động: Nhà Minh được tin cấp báo, sai Vương Thông đem quân cứu viện. Tại Tụy Động (Hà Đông), quân Minh mắc mưu, bị quân ta đánh tan ră, chết hơn 5 vạn. Vương Thông chạy thoát vào Đông Đô, không dám ra đánh nữa.
Vương cho vây chặt Đông Đô và lo tổ chức lại việc cai trị trong nước.
b. Trận Chi Lăng: Vương Thông cầu ḥa, nhưng lén sai người về Tàu xin viện binh. Vua Minh sai Liễu Thăng và Mộc Thạnh đem 10 vạn binh cứu Vương Thông. B́nh Định Vương biết trước, sắp đặt mưu kế với các tướng. Liễu Thăng háo thắng, đến ải Chi Lăng bị quân ta phục kích giết chết tại trận. Quân Minh chết vô số. Mộc Thạnh trốn chạy về nước.
Vương Thông nghe tin mở thành đầu hàng.
Thế là sau mười năm xông pha tên đạn, B́nh Định Vương giành lại độc lập cho xứ sở. Vương sai Nguyễn Trăi làm bài "B́nh Ngô Đại Cáo" để báo tin cho toàn dân hay biết.